Beter dan Wiki

Over de doden niets dan goed, dus valt het ons nogal moeilijk om een review te schrijven van ‘An Introduction to ... Elliott Smith'. De goede man - God hebbe zijn ziel - schrééf nu eenmaal breekbare, intieme en toch overweldigende songs, en we kunnen het er allemaal over eens zijn dat hij te vroeg gestorven is. Met het nodige gevoel voor dramatiek ook. Maar of deze verzamelaar van Kill Star Records, het voormalige label van de harakirikunstenaar bij uitstek, ook effectief een meerwaarde in onze platenkast vormt, is nog maar de vraag.

Bij zulke initiatieven kan uiteraard eeuwig gekibbeld worden over welke nummers overbodig zijn en welke eigenlijk niet hadden mogen ontbreken. Zo vragen wij ons bijvoorbeeld af waar het ontwapenende ‘Say Yes' of de heerlijke woordenstroom van ‘Memory Lane' - "uncomfortable apart, it's all written on my chart" - gebleven zijn, maar dat is eigenlijk naast de kwestie. Met ‘An Introduction...' wil Kill Star Records in de eerste plaats een nieuwe generatie muziekliefhebbers onderdompelen in het oeuvre van Smith, "providing a pathway for people to delve more deeply into his immensely satisfying catalog". Trouw aan die missie biedt de plaat een breed spectrum aan Smithnummers, van indiedebuut ‘Roman Candle' uit 1994 over het postuum uitgebrachte ‘From a Basement on a Hill' (2004) tot ‘New Moon' (2007), waarop een aantal nooit eerder uitgebrachte opnames gebundeld werden.

Kill Star Records zet zijn inleiding alvast sterk in met ‘The Ballad of Big Nothing' als opener. Dit nummer vanop ‘Either/Or' (1997), in alternatieve middens unaniem als Smiths sterkste album bestempeld, laat een ijl klinkende Smith aan het woord over de drugsspiraal waarin hij verzeild geraakt is, en klinkt met "a tired man with only hours to go, just waiting to be taken away" in retrospect plots heel wat gewichtiger. Het is bovendien hét perfecte voorbeeld van de muziek waar Smith voor staat: een akoestische gitaar, breekbaar gezang en impressionistische lyrics. Smiths nummers vertellen niet zozeer een verhaal, maar proberen eerder een stemming op te roepen.

Vaak tonen die momentopnames de minder mooie kant van de roem, zoals op ‘Angeles', waar het feeërieke gitaarwerk de harde realiteit van het leven in Los Angeles niet kan verdoezelen, of op ‘Between the Bars', waar de tastbare hartenzeer van Smith zich op de snaren van zijn gitaar doorzet, die wel met hem mee lijken te janken. Het leeuwendeel van de nummers op deze ‘Introduction' - naast de drie hierboven ook nog het vrijwel iconische ‘Pictures of Me' en het hypnotiserende gedreun van ‘Alameda' - werd van doorbraakalbum ‘Either/Or' geplukt, maar ook ander werk van Smith komt aan bod. Zij het iets minder uitgebreid.

Vanop debuut ‘Roman Candle' krijgen we bijvoorbeeld enkel ‘Last Call' te horen, maar dat ene nummer toont wel perfect de lange weg die Smith heeft afgelegd. Zijn stem klinkt hier lager, zwaarder dan we van hem gewend zijn, maar de zwaarmoedige stemming - "waiting for sleep to overtake me" - had hij zich ook toen al eigen gemaakt. De engelenstem die we later als die van Smith zouden gaan herkennen, toont zich voor het eerst ten volle op ‘The Biggest Lie', vanop ‘Elliott Smith' uit 1995. Smith zingt hoog, de lyrics kerven zich een weg naar je ziel en het schijnbaar eenvoudige gitaarwerk bevat toch een aantal verrassende variaties.

Dat Kill Star Records voor deze verzamelaar verantwoordelijk is, blijkt wel duidelijk uit de songkeuze. Vanop ‘XO', Smiths eerste worp voor major label DreamWorks uit 1998, krijgen we maar één nummer. Gelukkig is dat wel het wondermooie ‘Waltz # 2', met een intro waar golf per golf nieuwe instrumenten opduiken om voor een wervelend samenspel van gitaar, piano en subtiele drums te zorgen. Ook van zijn latere werk - ‘Figure 8' en ‘From a Basement on a Hill' - is betrekkelijk weinig te bespeuren, waardoor deze ‘Introduction' beperkt blijft tot net dat. Een inleiding, waarna de nieuwsgierige luisteraar hopelijk zelf de tijd neemt het oeuvre van Elliott Smith te verkennen.

Overigens wel hoedje af voor Kill Star, dat een plaat van een notoire zwartkijker durft te laten eindigen met het ironisch vrolijk klinkende ‘Happiness/The Gondola Man'. "All I want now is happiness for you and me". Dat geluk heeft hij helaas nooit gevonden, waardoor wij ongetwijfeld nog talloze geniale platen mislopen zijn.